LIBER QUARTUS

74-89 Dido Falls for Aeneas

74 Nunc media Aenēān sēcum per moenia dūcit

75 Sīdoniāsque ostentat opēs urbemque parātam,

76 incipit effārī mediāque in vōce resistit;

77 nunc eadem lābente diē convīvia quaerit,

78 Īliacōsque iterum dēmēns audīre labōrēs

[T]

79 exposcit pendetque iterum nārrantis ab ōre.

80 Post ubi dīgressī, lūmenque obscūra vicissim

81 lūna premit suādentque cadentia sīdera somnōs,

82 sōla domō maeret vacuā strātīsque relictīs

83 incubat. Illum absēns absentem auditque videtque,

84 aut gremiō Ascanium genitōris imāgine capta

[T]

85 dētinet, īnfandum sī fallere possit amōrem.

86 Nōn coeptae adsurgunt turrēs, nōn arma iuventūs

87 exercet portūsve aut prōpugnācula bellō

88 tūta parant: pendent opera interrupta minaeque

[T]

89 mūrōrum ingentēs aequātaque māchina caelō.

165-197 Rumor of Dido and Aeneas Together

165 Spēluncam Dīdō dux et Troiānus eandem

166 dēveniunt. Prīma et Tellūs et prōnuba Iūnō

167 dant signum; fulsēre ignēs et cōnscius aethēr

[T]

168 cōnūbiīs summōque ululārunt vertice Nymphae.

169 Ille diēs prīmus lētī prīmusque malōrum

170 causa fuit; neque enim speciē fāmāve movētur

171 nec iam fūrtīvum Dīdō meditātur amōrem:

[T]

172 coniugium vocat, hōc praetexit nōmine culpam.

173 Extemplō Libyae magnās it Fāma per urbēs,

174 Fāma, malum quā nōn aliud vēlōcius ūllum:

175 mōbilitāte viget vīrēsque adquīrit eundō,

176 parva metū prīmō, mox sēsē attollit in aurās

[T]

177 ingrediturque solō et caput inter nūbila condit.

178 Illam Terra parēns īrā inrītāta deōrum

179 extrēmam, ut perhibent, Coeō Enceladōque sorōrem

180 prōgenuit pedibus celerem et pernīcibus ālīs,

181 mōnstrum horrendum, ingēns, cui quot sunt corpore plūmae,

182 tot vigilēs oculī subter (mīrābile dictū),

[T]

183 tot linguae, totidem ōra sonant, tot subrigit aurēs.

184 Nocte volat caelī mediō terraeque per umbram

185 strīdēns, nec dulcī dēclīnat lūmina somnō;

186 lūce sedet custōs aut summī culmine tēctī

187 turribus aut altīs, et magnās territat urbēs,

[T]

188 tam fictī prāvīque tenāx quam nuntia vērī.

189 Haec tum multiplicī populōs sermōne replēbat

190 gaudēns, et pariter facta atque īnfecta canēbat:

191 vēnisse Aenēān Troiānō sanguine crētum,

192 cui sē pulchra virō dignētur iungere Dīdō;

193 nunc hiemem inter sē luxū, quam longa, fovēre

[T]

194 rēgnōrum immemorēs turpīque cupīdine captōs.

195 Haec passim dea foeda virum diffundit in ōra.

196 Prōtinus ad rēgem cursūs dētorquet Iarbān

[T]

197 incenditque animum dictīs atque aggerat īrās.

305-361 Aeneas Leaves

305 “Dissimulāre etiam spērāstī, perfide, tantum

306 posse nefās tacitusque meā dēcēdere terrā?

307 Nec tē noster amor nec tē data dextera quondam

[T]

308 nec moritūra tenet crūdēlī fūnere Dīdō?

309 Quīn etiam hībernō mōlīri sīdere classem

310 et mediīs properās Aquilōnibus īre per altum,

311 crūdēlis? Quid, sī nōn arva aliēna domōsque

312 ignōtās peterēs, et Troia antīqua manēret,

[T]

313 Troia per undōsum peterētur classibus aequor?

314 Mēne fugis? Per ego hās lacrimās dextramque tuam tē

315 (quandō aliud mihi iam miserae nihil ipsa relīquī),

316 per cōnūbia nostra, per inceptōs hymenaeōs,

317 sī bene quid dē tē meruī, fuit aut tibi quicquam

318 dulce meum, miserēre domūs lābentis et istam,

[T]

319 ōrō, sī quis adhūc precibus locus, exue mentem.

320 Tē propter Libycae gentēs Nomadumque tyrannī

321 ōdēre, īnfēnsī Tyriī; tē propter eundem

322 exstīnctus pudor et, quā sōlā sīdera adībam,

323 fāma prior. Cui mē moribundam dēseris hospes

[T]

324 (hoc solum nōmen quoniam dē coniuge restat)?

325 Quid moror? An mea Pygmaliōn dum moenia frāter

326 dēstruat aut captam dūcat Gaetūlus Iarbās?

327 Saltem sīqua mihī dē tē suscepta fuisset

328 ante fugam subolēs, sī quis mihi parvulus aulā

329 lūderet Aenēās, quī tē tamen ōre referret,

[T]

330 nōn equidem omnīnō capta ac dēserta vidērer.”

331 Dīxerat. Ille Iovis monitīs immōta tenēbat

332 lūmina et obnīxus cūram sub corde premēbat.

333 Tandem pauca refert: “Ego tē, quae plūrima fandō

334 ēnumerāre valēs, numquam, rēgīna, negābō

335 prōmeritam, nec mē meminisse pigēbit Elissae

[T]

336 dum memor ipse meī, dum spīritus hōs rēgit artūs.

337 Prō rē pauca loquar. Neque ego hanc abscondere fūrtō

338 spērāvī (nē finge) fugam, nec coniugis umquam

339 praetendī taedās aut haec in foedera vēnī.

340 Mē sī fāta meīs paterentur dūcere vītam

341 auspiciīs et sponte meā compōnere cūrās,

342 urbem Troiānam prīmum dulcēsque meōrum

343 reliquiās colerem, Priamī tēcta alta manērent,

[T]

344 et recidīva manū posuissem Pergama victīs.

345 Sed nunc Ītaliam magnam Grȳnēus Apollō,

346 Ītaliam Lyciae iussēre capessere sortēs;

347 hic amor, haec patria est. Sī tē Karthāginis arcēs

348 Phoenissam Libycaeque aspectus dētinet urbis,

349 quae tandem Ausoniā Teucrōs cōnsīdere terrā

[T]

350 invidia est? Et nos fās extera quaerere rēgna.

351 Mē patris Anchīsae, quotiēns ūmentibus umbrīs

352 nox operit terrās, quotiēns astra ignea surgunt,

353 admonet in somnīs et turbida terret imāgō;

354 mē puer Ascanius capitisque iniūria cārī,

[T]

355 quem rēgnō Hesperiae fraudō et fātālibus arvīs.

356 Nunc etiam interpres dīvum Iove missus ab ipsō

357 (testor utrumque caput) celerēs mandāta per aurās

358 dētulit: ipse deum manifestō in lūmine vīdī

359 intrantem mūrōs vōcemque hīs auribus hausī.

360 Dēsine mēque tuīs incendere tēque querēlis;

[T]

361 Ītaliam nōn sponte sequor.”